💢آیا می‌توان احکام فقهی را به خداوند نسبت داد؟

🔹#فقه، تلاشِ #فقیه برایِ رسیدن به حکمِ الهی است. نتیجه این تلاش، احکامی همچون واجب و حرام، صحیح و باطل است.
در این نوشتار به دنبالِ پاسخ به این پرسش هستیم که آیا می‌توانیم این احکامِ فقهی را حکم الهی بدانیم و باور قلبی بر الهی بودنِ آنها داشته باشیم؟ به عبارت دیگر آیا می‌توان احکام و فتاوایِ موجود در فقه را به خداوند نسبت داد؟

👈دو مقدمه ما را به پاسخِ پرسشِ فوق می‌رساند:

1⃣ باورِ قلبی و نسبت دادنِ حکمی به خداوند، نیازمند #علم و یقین است.

2⃣ اکثر ادله ای که فقیهان برای بدست آوردنِ احکام در اختیار دارند، #یقینی نیست.

👈نتیجه اینکه برفرضِ اثباتِ اعتبارِ ادله غیر علمی در فقه، انتسابِ احکامِ حاصله از آن، به خداوند متعال خطاست.

⭕️چرا انتساب #احکام_فقهی به خداوند خطاست؟

✅1. آیات و احادیثِ بسیار بر ضرورتِ علم و یقین در اعتقادات دلالت دارد و نیز بسیاری از عالمان و فقیهان معتقدند اعتقاداتِ دینی باید بر ادله یقینی استوار باشد.

✅2. احکام فقهی دارای دو جهتِ فقهی و #اعتقادی است. واجب بودنِ نماز، روزه، حج، حجابِ بانوان و …، مسئله فقهی است اما باور به وجوبِ آنها مسئله ای اعتقادی است. مسائلِ فقهی با برخی ادله غیر یقینی ( مانند ظهور آیات و #خبر_واحد) نیز به اثبات می‌رسد اما اعتقاد به وجوبِ آنها در دین اسلام (نسبت دادنِ وجوب به خداوند) تنها با ادله یقینی صحیح خواهد بود.

✅3. آشنایان به فقه می‌دانند که با توجه به ابهامات بسیار از جمله فاصله هزار و دویست ساله از معصومان (ع)، کشفِ حکمِ الهی در موارد بسیار، نیازمندِ عبور از نَه هفت خان که از هفتاد خان است و هر خان همراه با امّا و اگرهاست به همین دلیل کتاب‌های فقهی مالامال از اختلافِ فتاوا است.

✅4. فقیهان تلاش می کنند تا اعتبارِ #ادله_فقهی را به اثبات برسانند اما اعتبار این ادله در فقه، به معنایِ یقینی بودنِ آنها نیست. در نتیجه استنادِ آرایِ فقهیِ غیر یقینی به خداوند، آلودنِ حریم الهی به آرایِ بشریِ مشوب به #حدس و #گمان است.

✅5. مرحوم آخوند خراسانی از جمله کسانی است که متوجه این نکته دقیق بوده است. ایشان ضمن معتبر دانستنِ برخی #ادله_ظنی در فقه، تصریح میکند که نتیجه این اعتبار، جواز التزامِ قلبی و جوازِ استناد به خداوند متعال نیست
🔹محقق بروجردی ضمن نقلِ سخن آخوند، نتیجه میگیرد که ⬅⬅ #حجيت در فقه به معنایِ نسبت دادنِ آن به خداوند نخواهد بود و حُرمتِ انتسابِ نادانسته ها به خداوند همچنان به قوّت خود باقی است

🔹مرحوم آشتیانی، ضمن بیان اینکه در مسائل اعتقادی، نیازمند علم هستیم و #ظن نمی تواند جایگزین #علم شود، متذکر می شود که اگر از طریق یکی از ظنون ِمعتبر در فقه مطلبی از ناحیه شارع به دست ما رسید که هم بُعد فقهی دارد وهم بعد اعتقادی، در این صورت ما با توجه به ظنی بودن ِ دلیل، بعد فقهی را عمل می کنیم اما به بُعد اعتقادی ترتیب اثر نمی‌دهیم.

♦انتظار از اندیشمندان آنستکه آرایِ اختلافیِ بشری را در حریم الهی راه ندهند و نیز در پیامدهایِ سخن فوق بیاندیشند.
همچنین متولیان امور دینی در اولویت بندیِ دغدغه‌هایِ دینی بازبینی کرده و جایگاهِ #مظنونات و محتملاتِ دینی را از #مسلمات_دینی تفکیک کنند.

والسلام

📚محمدتقی سهرابی‌فر
(استاد درس خارج حوزه علمیه قم)
نقل از سایت دین انلاین